De bouw- en installatiesector telt stilaan meer vrouwelijke werknemers, maar bij arbeiders blijft het aandeel voorlopig erg beperkt: slechts 1,3%. Bij ons lidbedrijf Lapis Arte, een restauratiebedrijf, is dat anders. Het team telt zestien medewerkers, waarvan tien vrouwen. Voor Internationale Vrouwendag spraken we met bestuurder Jozefien De Clercq over haar bedrijf, het werk in de restauratiesector en de plaats van vrouwen in de bouw.
Jozefien De Clercq richtte met haar partner Tomas De Nul Lapis Arte op in 2010, nadat ze enkele jaren eerder haar eerste stappen zette als zelfstandig restaurator. Het bedrijf uit Oosterzele specialiseert zich in conservatie en restauratie van uiteenlopende erfgoedobjecten: van beeldhouwwerk, steen en metaal tot muurschilderingen, schilderijen, polychromie op hout en zelfs historisch behang.
'Naast restauratie doen we ook materiaaltechnisch vooronderzoek', verduidelijkt De Clercq. 'Vaak krijgen we van een overheid of een architect de vraag om eerst schade te analyseren. Dan bekijken we een kunstwerk of gebouw in detail en bepalen we wat er precies nodig is om het te bewaren of te herstellen.'
In de Sint-Martinuskerk te Pepingen, nabij Halle, ligt een uitzonderlijke erfgoedparel verbonden: het grafmonument d'Herbais.
Dit renaissancekunstwerk dateert uit 1510 en is van de hand van renaissancebeeldhouwer Jehan Mone. Het indrukwekkende monument is 2,5 meter breed en 5 meter hoog en is volgens kunsthistorici zeer waardevol. Omdat het monument barsten begon te vertonen werd er reeds in 2014 een restauratiedossier opgestart. Lapis Arte startte in september 2024 aan dit project.
Op de foto zien we Emilia De Rijcke van Lapis Arte die het grafmonument d'Herbais restaureert. (Foto: © Wannes Nimmegeers)
De opdrachten zijn zeer divers en brengen het team op bijzondere plekken. Van kerken en historische gebouwen tot musea en beschermde monumenten. 'Je voelt je soms een toerist in eigen land', lacht De Clercq. 'Je komt op plaatsen waar je anders nooit zou komen.'
De restauratiesector heeft bovendien zijn eigen ritme. Opdrachten komen vaak in golven, afhankelijk van wanneer overheden hun budgetten vastleggen en projecten uitschrijven. De laatste jaren merkt De Clercq ook een duidelijke evolutie.
'Vroeger werd iets soms gerestaureerd puur uit liefde voor het object. Vandaag hangt dat vaker samen met een herbestemming of een nieuwe tentoonstelling. Budgetten staan onder druk, dus opdrachtgevers moeten keuzes maken.'
Die realiteit vraagt volgens haar ook een andere rol van restauratiebedrijven. 'Wij denken graag mee met onze opdrachtgevers. Geld kan je maar één keer uitgeven. Dan probeer je samen te zoeken naar de meest zinvolle oplossing.'
Vrouwelijke instroom
Opvallend bij Lapis Arte is de samenstelling van het team. Van de zestien medewerkers zijn er tien vrouwen. Toch is dat volgens De Clercq geen bewuste keuze. 'Wij selecteren niet op gender. We zoeken mensen met de juiste opleiding en de motivatie om dit vak te doen. Maar de opleiding Conservatie-restauratie, waar de meeste van onze medewerkers vandaan komen, telt gewoon veel meer vrouwelijke studenten. Daardoor krijg je automatisch een vrouwelijker team.'
Volgens De Clercq bestaat er trouwens geen verschil tussen mannen en vrouwen als het gaat om precisie of kwaliteit van het werk. 'Mensen die voor deze opleiding kiezen hebben sowieso al een bepaalde affiniteit met fijn en nauwkeurig werk. Je hebt net zo goed mannen die dat perfect doen.'
De stap van opleiding naar praktijk is volgens haar niet altijd evident. 'Afgestudeerden hebben een heel sterke theoretische basis, maar praktijkervaring is beperkter. Het eerste jaar bij ons is daarom best intensief. Nieuwe medewerkers krijgen een mentor en starten met technisch eenvoudiger projecten.'
Het werk speelt zich bovendien niet alleen in het atelier af, maar heel vaak op de werf. 'Je staat soms op stellingen, je hebt verplaatsingen door heel België en de omstandigheden zijn niet altijd comfortabel. Dat schrikt sommige mensen af.'
Op de foto zien we Emilia De Rijcke van Lapis Arte die het grafmonument d'Herbais restaureert. (Foto: © Wannes Nimmegeers)
Vrouw in de bouw
Hoewel vrouwen in de bouw nog altijd in de minderheid zijn, speelt dat niet bij Lapis Arte. 'Wij fronsen soms een beetje als het over vrouwen in de bouw gaat', zegt De Clercq met een glimlach. 'Voor ons is dat gewoon de realiteit. Op een werfvergadering gebeurt het dat alle aanwezigen vrouwen zijn: de architect, de leidend ambtenaar, de consulent van het Agentschap Onroerend Erfgoed, en wij.'
Toen ze bijna twintig jaar geleden begon, was dat nog anders. 'Af en toe kreeg je wel eens een ongepaste opmerking. Maar ik trok me daar niet te veel van aan. En soms speelde ik het ook in mijn voordeel uit door een man te vragen een zware zak zand te dragen', lacht ze.
Vandaag merkt ze vooral dat het onderwerp minder aandacht krijgt omdat het in haar sector steeds normaler wordt. 'We zijn het al zo gewoon dat we er eigenlijk niet meer bij stilstaan, al besef ik dat het voor ons nog net iets anders ligt. Ons kan je eerder in de afwerking situeren en niet in bijvoorbeeld de ruwbouw.'
Internationale vrouwendag
Toch vindt De Clercq Internationale Vrouwendag nog altijd relevant. Niet zozeer binnen haar eigen bedrijf, maar wel in een bredere maatschappelijke context. 'Wereldwijd is er nog veel werk aan de winkel', zegt ze. 'Maar ook dichter bij huis blijven er uitdagingen.' Ze verwijst daarbij onder meer naar de combinatie van werk en gezin. Als ondernemer en moeder van twee kinderen ervaart ze zelf hoe intens dat kan zijn. 'Die uitdaging is niet typisch voor de bouw, maar voor onze hele maatschappij. Ondernemerschap of gewoon een drukke job combineren met een gezinsleven blijft pittig.'
Ook praktische factoren spelen een rol. Omdat Lapis Arte projecten over heel België uitvoert, zijn verplaatsingen vaak een grote belasting.
'De files zijn soms echt slopend. Dat zorgt voor langere werkdagen en dat heeft impact op het gezinsleven.' Daarom probeert het bedrijf zo flexibel mogelijk te zijn.
‘We proberen samen oplossingen te zoeken. Op de werf kunnen collega’s zelf in overleg met de anderen afspreken wanneer ze 's ochtends starten. Zo vermijden we files, zijn de werkdagen niet onnodig lang en biedt het wat meer opties om kinderen naar school te brengen of af te halen.'
Op de foto zien we Jozefien De Clercq, bestuurder van Lapis Arte. (Foto: © Wannes Nimmegeers)
